İçeriğe geç
İstanbul AkademiFinans Eğitimi
Hisse Analizi

Bilanço Nedir? Adım Adım Nasıl Okunur?

Bilanço nedir, aktif ve pasif ne anlama gelir? Dönen varlık, borç ve özkaynağı sade bir örnekle okuyup cari oran ve borç/özkaynak oranını hesaplıyoruz.

Elif Şahin4 dk okuma
Eşit yükseklikte iki sütun; solda siyah, sağda altın plakalar, üstlerinde düz duran ince altın bir tahta

Bilanço nedir? Bir şirketin belirli bir tarihteki varlıklarını, borçlarını ve özkaynağını gösteren finansal tablodur. Şirketin o gün neye sahip olduğunu ve bu varlıkları kimin finanse ettiğini bir anlık fotoğraf gibi gösterir.

Bilanço, yeni başlayan yatırımcıya sayı yığını gibi görünür. Oysa tek bir eşitliğe ve birkaç soruya dayanır. Bu yazıda tabloyu parçalarına ayırıyor, sade bir örnekle iki temel oran hesaplıyoruz.

Temel eşitlik: aktif = pasif

Bilançonun bir tarafı şirketin sahip olduklarını (aktif, varlıklar), diğer tarafı bunların nasıl finanse edildiğini (pasif, kaynaklar) gösterir. İki taraf her zaman eşittir: varlıklar = borçlar + özkaynak.

  • Dönen varlıklar: bir yıl içinde nakde dönmesi beklenen kalemler; kasa, banka, alacaklar, stoklar.
  • Duran varlıklar: uzun süre kullanılan kalemler; makine, bina, maddi olmayan haklar, uzun vadeli yatırımlar.
  • Kısa vadeli yükümlülükler: bir yıl içinde ödenecek borçlar; ticari borçlar, kısa vadeli krediler.
  • Uzun vadeli yükümlülükler: vadesi bir yılı aşan borçlar.
  • Özkaynak: varlıklardan borçlar çıkarıldıktan sonra ortaklara ait kalan kısım; sermaye ve birikmiş kârlar burada yer alır.

Sade bir örnekle okuma

Aşağıdaki şirket varsayımsal bir örnektir; rakamlar milyon TL cinsindendir.

  • Dönen varlıklar: 400 · Duran varlıklar: 600 · Toplam aktif: 1.000
  • Kısa vadeli yükümlülükler: 250 · Uzun vadeli yükümlülükler: 350 · Özkaynak: 400 · Toplam pasif: 1.000

Önce eşitliği kontrol edin: 250 + 350 + 400 = 1.000, aktife eşit. Sonra iki soruya bakın.

1. Kısa vadeli borçlarını ödeyebilir mi? (cari oran)

Cari oran = dönen varlıklar ÷ kısa vadeli yükümlülükler. Örnekte 400 ÷ 250 = 1,6. Şirketin bir yıl içinde ödeyeceği her 1 liraya karşılık 1,6 liralık dönen varlığı vardır. 1'in altındaki bir oran kısa vadede likidite baskısına işaret edebilir; ancak 'iyi' eşik sektöre göre değişir. Perakende ile inşaat aynı ölçüyle okunmaz.

2. Ne kadar borçla çalışıyor? (borç/özkaynak)

Borç/özkaynak = toplam yükümlülükler ÷ özkaynak. Örnekte (250 + 350) ÷ 400 = 1,5. Şirket her 1 lira özkaynağa karşılık 1,5 lira borç taşıyor. Yüksek oran şirketi faiz ve kur dalgalanmalarına duyarlı kılar; düşük oran güvenli görünür ama büyüme için borçlanmayı hiç kullanmıyor da olabilir.

Bilançoyu gelir tablosu ve nakit akışıyla birlikte okuyun

Bilanço bir tarihteki durumu gösterir; gelir tablosu ise bir dönemde ne kazanıldığını. Üçüncü tablo olan nakit akış tablosu kârın gerçekten nakde dönüp dönmediğini söyler. Üçü birlikte okunduğunda şirketin resmi tamamlanır.

  • Bilanço: elde ne var, kime borç var?
  • Gelir tablosu: dönemde ne kadar satıldı, ne kadar kâr kaldı?
  • Nakit akış tablosu: kâr nakde dönüştü mü, yatırımlar nasıl finanse edildi?

Bilanço okurken sık yapılan hatalar

  • Tek döneme bakmak: oranlar yıllar içindeki seyirle anlam kazanır; aynı kalemi önceki dönemlerle karşılaştırın.
  • Sektörü yok saymak: cari oran, borçluluk ve stok devri sektöre göre çok farklı çıkar.
  • Dipnotları atlamak: borçların vadesi, döviz cinsi ve koşullu yükümlülükler dipnotlarda yer alır.
  • Enflasyon etkisini görmemek: yüksek enflasyon döneminde finansal tablolar enflasyona göre yeniden düzenlenebilir (TMS 29); dönemleri karşılaştırırken bu düzenlemeyi dipnotlardan kontrol edin.
  • Tek bir oranla karar vermek: oranlar soru sordurur, cevap vermez.

Bilançoyu nereden bulursunuz?

Borsada işlem gören şirketlerin finansal tabloları Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yayımlanır. Şirketin kendi yatırımcı ilişkileri sayfası da aynı belgeleri sunar. Tablolar Türkiye Muhasebe Standartları ve Türkiye Finansal Raporlama Standartları çerçevesinde hazırlanır; kalemlerin adı ve gruplaması şirketler arasında benzer olsa da ayrıntı değişebilir.

Sık sorulan sorular

Bilanço ne zaman açıklanır?

Halka açık şirketler finansal tablolarını üç aylık, altı aylık ve yıllık dönemlerde açıklar. Takvim ve süreler düzenleyici kurallara bağlıdır; şirketin KAP sayfasından izlenebilir.

Bilançoda kâr var mı?

Kâr gelir tablosunda görünür; bilançoda ise birikmiş kârlar özkaynak içinde yer alır. Bu nedenle iki tabloyu birlikte okumak gerekir.

Özkaynak negatif olabilir mi?

Olabilir. Borçlar varlıkları aştığında özkaynak eksi olur. Bu durum şirketin finansal yapısının zayıfladığını gösteren ciddi bir uyarıdır; nedeni araştırılmalıdır.

İlgili sayfalar

Bilanço bir şirketin fotoğrafıdır; filmi görmek için gelir tablosu ve nakit akışı da gerekir.

Bu yazı bilgi amaçlıdır; yatırım danışmanlığı ya da yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Örnek sayılar kavramı açıklamak için seçilmiştir, güncel piyasa verisi değildir.

Devamı

İlgili Yazılar

Tüm yazılar
LLM Nedir? Büyük Dil Modeli Nasıl Çalışır?: İstanbul Akademi blog yazısının başlık kartı, altın çizgi grafik üzerinde başlıkYapay Zekâ

LLM Nedir? Büyük Dil Modeli Nasıl Çalışır?

LLM nedir, büyük dil modeli metni nasıl üretir? Token, olasılık ve bağlam penceresini örnekle anlatır, halüsinasyon gibi sınırlarını açıklarız.

Mert Doğan4 dk okuma
Resesyon Nedir? Teknik Resesyon Nasıl Tanımlanır?: İstanbul Akademi blog başlık kartıEkonomik Takvim

Resesyon Nedir? Teknik Resesyon Nasıl Tanımlanır?

Resesyon nedir, teknik resesyon ile farkı ne? İki çeyrek küçülme kuralını, GSYH göstergelerini ve resesyonun yatırımcı açısından anlamını örnekle anlatıyoruz.

Dr. Kerem Aydın3 dk okuma