
Tahvil nedir? Bir devletin ya da şirketin belirli bir vadede geri ödemeyi ve genellikle düzenli faiz ödemeyi taahhüt ettiği borçlanma senedidir. Tahvil satın alan kişi, ihraç edene borç vermiş olur; karşılığında faiz (kupon) ve vade sonunda anaparayı geri almayı bekler.
Bu yapı hisseden temelden farklıdır. Hisse, şirkete ortaklıktır; tahvil ise alacaklılık. Bu ayrım hem getirinin nasıl oluştuğunu hem de riskin nereden geldiğini belirler.
Tahvilin temel unsurları
- Nominal (anapara) değer: vade sonunda geri ödenecek tutar.
- Kupon: belirli dönemlerde ödenen faiz. Bazı senetlerde kupon yoktur; bunlar iskontolu satılır ve vadede nominal değerden itfa edilir.
- Vade: anaparanın geri ödeneceği tarih.
- İhraççı: borçlanan taraf; devlet, belediye ya da şirket olabilir. Geri ödeme gücü ihraççıya bağlıdır.
Tahvil ile bono arasındaki fark nedir?
İki araç da borçlanma senedidir. Aralarındaki ayrım genellikle vadeyle yapılır: kısa vadeli, yaklaşık bir yıla kadar olan senetlere bono, daha uzun vadeli olanlara tahvil denir. Mantık aynıdır; kupon, vade ve ihraççı unsurları ikisinde de geçerlidir.
Devletin borçlanma senetleri için kullanılan genel ad devlet iç borçlanma senetleridir (DİBS). Şirketlerin ihraç ettikleri senetler ise özel sektör borçlanma araçları diye anılır. İhraççı değiştikçe temerrüt riski de değişir.
Faiz yükselince tahvil fiyatı neden düşer?
Tahvilde en çok karıştırılan nokta budur. Bir tahvil satın aldıktan sonra piyasa faizleri yükselirse, yeni çıkan tahviller daha yüksek faiz öder. Eski tahvilinizin kuponu cazibesini yitirir ve satmak isterseniz alıcı bulmak için fiyatın aşağı çekilmesi gerekir.
- Örnek (varsayımsal): nominal değeri 1.000 TL, kuponu yıllık %10 olan ve vadesine bir yıl kalmış tahvil, vade sonunda toplam 1.100 TL öder (1.000 anapara + 100 kupon).
- Piyasa faizi %12 ise bu 1.100 TL'nin bugünkü değeri 1.100 ÷ 1,12 ≈ 982 TL olur. Tahvil nominal değerinin altında işlem görür.
- Piyasa faizi %8'e inerse aynı hesap 1.100 ÷ 1,08 ≈ 1.019 TL verir. Tahvil nominal değerinin üstüne çıkar.
Kural basittir: faiz ile tahvil fiyatı ters yönde hareket eder. Vadesi uzun olan tahvilin fiyatı faiz değişimine daha duyarlıdır, çünkü kupon akışı daha uzun süre sabit kalır.
Tahvilin riskleri
- Faiz riski: faiz yükselirse tahvilin piyasa fiyatı düşer. Vadeye kadar tutulduğunda anapara ve kuponlar ödenirse bu düşüş gerçekleşmez, ama araya giren fırsat maliyeti kalır.
- Kredi (temerrüt) riski: ihraççı kuponu ya da anaparayı ödeyemeyebilir. Getiri ne kadar yüksekse bu risk genellikle o kadar fazladır.
- Enflasyon riski: kupon sabitse enflasyon yükseldiğinde reel getiri düşer.
- Likidite riski: bazı senetlerde vade dolmadan satmak zor ya da pahalı olabilir.
Sabit kuponlu ve değişken kuponlu tahvil
Sabit kuponlu tahvilde faiz vade boyunca değişmez. Değişken kuponlu tahvilde ise kupon, bir gösterge faize ya da endekse bağlı olarak güncellenir. Enflasyona endeksli senetlerde ise anapara ya da kupon enflasyon oranına göre ayarlanır. Hangi yapının hangi riske karşı koruma sağladığını ihraç belgesinden okumak gerekir.
Sık sorulan sorular
Tahvil faizi ile mevduat faizi aynı şey mi?
Hayır. Mevduat bankaya yatırılan paradır; tahvil ise ihraççıya borç vermedir ve fiyatı piyasada değişir. Vadeye kadar tutulsa bile ihraççı riski ve koruma kapsamları farklıdır.
Tahvil kâğıt mı, elektronik mi tutulur?
Borsada işlem gören borçlanma senetleri kayıtlı (elektronik) tutulur. Alım satım ve saklama koşulları aracı kuruma ve senedin türüne göre değişir.
Tahvilde kazanç nasıl oluşur?
İki kaynaktan: kupon ödemeleri ve alış ile satış ya da itfa fiyatı arasındaki fark. İkisi birlikte toplam getiriyi verir.
İlgili sayfalar
- Tahvil sözlükte
- Bono sözlükte
- Faiz sözlükte
- Faizin nasıl belirlendiği: Politika Faizi Nedir?
- Enflasyon yazısı: Enflasyon Nedir? Nasıl Hesaplanır?
- Eğitim: Finansal Okuryazarlık Temelleri
- Ücretsiz kaynaklar
Tahvilde faiz ile fiyat birbirinin aynadaki yansımasıdır: biri yükselince diğeri düşer.
Bu yazı bilgi amaçlıdır; yatırım danışmanlığı ya da yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Örnek sayılar kavramı açıklamak için seçilmiştir, güncel piyasa verisi değildir.


