İçeriğe geç
İstanbul AkademiFinans Eğitimi
Finansal Okuryazarlık

Mevduat Nedir? Vadeli Hesap ve Faiz Nasıl Çalışır?

Mevduat nedir, vadeli ve vadesiz hesap arasındaki fark ne, faiz nasıl hesaplanır? Nominal getiri ile reel getiriyi örnekle anlatıyoruz.

Dr. Kerem Aydın3 dk okuma
Mevduat Nedir? Vadeli Hesap ve Faiz Nasıl Çalışır?: İstanbul Akademi blog başlık kartı

Mevduat nedir? Bankaya belirli bir faiz karşılığında bırakılan paraya mevduat denir. Banka bu parayı kredi vermek için kullanır, karşılığında size faiz öder. Hesap açan kişi alacaklı, banka borçlu konumundadır; para vadesiz hesapta istenince, vadeli hesapta vade sonunda geri alınır.

Mevduat, en yaygın tasarruf araçlarından biridir. Bu yazı hesap türlerini, faizin nasıl hesaplandığını ve getirinin neden enflasyonla birlikte okunması gerektiğini anlatıyor.

Mevduat hesabı türleri

Hesaplar paraya ne zaman erişebildiğinize göre ayrılır.

  • Vadesiz hesap: Para istenildiği an çekilebilir. Faiz getirisi yoktur ya da çok düşüktür; gündelik işlemler içindir.
  • Vadeli hesap: Para belirlenen süre boyunca bankada kalır ve faiz oranı açılışta sabitlenir. Vadeli mevduat bu yüzden öngörülebilir nominal getiri sunar.
  • Katılma hesabı: Faizsiz bankacılıkta kullanılan benzer üründür; getiri kâr payı esasına dayanır ve önceden kesin değildir.

Vade bitmeden çekilen paranın faizi azalabilir ya da hiç ödenmeyebilir; koşullar bankaya ve ürüne göre değişir.

Mevduat faizi nasıl hesaplanır?

Vadeli hesapta faiz, yıllık oranın vade gününe orantılanmasıyla bulunur. Formül: faiz = anapara × yıllık oran × vade günü ÷ 365.

  • Örnek (varsayımsal): 100.000 TL, yıllık %40 brüt faiz, 73 gün vade.
  • Adım 1: 73 ÷ 365 = 0,2 yıl.
  • Adım 2: 100.000 × 0,40 × 0,2 = 8.000 TL brüt faiz.
  • Faizden stopaj adıyla vergi kesilir ve net tutar daha düşük olur. Güncel stopaj oranını resmî kaynaklardan teyit edin.

Ekranda görünen yıllık oran, hesaba geçecek tutar demek değildir: vade kısaldıkça tutar küçülür, vergi kesintisi de eklenir.

Mevduat sigortası ne işe yarar?

Türkiye'de mevduat, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından belirli bir limite kadar sigortalanır. Banka zor duruma düşerse sigorta kapsamındaki tutar hak sahibine ödenir. Limit mevzuata göre değişebilir; güncel tutarı TMSF'nin resmî duyurularından kontrol edin.

Mevduat getirisi enflasyonla nasıl okunur?

Mevduat faizi nominal getiridir; satın alma gücünü göstermez. Reel getiri için enflasyon hesaba katılır: (1 + nominal) ÷ (1 + enflasyon) − 1.

  • Örnek (varsayımsal): yıllık %40 faiz, %45 enflasyon.
  • 100.000 TL bir yıl sonra 140.000 TL olur; aynı ürün sepeti 145.000 TL'ye çıkmıştır.
  • Reel getiri: 1,40 ÷ 1,45 − 1 = −0,0345; yaklaşık −%3,45 (yuvarlanmış). Para artmış, satın alma gücü azalmıştır.

Faiz enflasyonun üstündeyse reel getiri artıdır. Hangisinin geçerli olduğu döneme göre değişir; Merkez Bankası'nın politika faizi kararları mevduat faizlerini etkiler.

Mevduatta sık yapılan hatalar

  • Yalnızca yıllık orana bakmak: vade gününü ve vergiyi hesaba katmamak.
  • Nominal getiriyi kazanç saymak: enflasyonu çıkarmadan karar vermek.
  • Erken çekmenin bedelini görmemek: faiz kaybı yaşanabilir.
  • Sigorta limitini unutmak: tek bankada limitin üzerindeki tutar kapsam dışında kalabilir.

Sık sorulan sorular

Vadeli mevduat nedir, vadesizden farkı ne?

Vadeli mevduatta para belirlenen süre bankada kalır ve faiz oranı açılışta bellidir. Vadesiz hesapta para her an çekilebilir ama faiz getirisi çok düşüktür ya da yoktur.

Mevduat faizi ne zaman hesaba yatar?

Hesaplama günlük orantıyla yapılır; ödeme zamanı ürüne göre değişir. Kesin bilgi için hesap sözleşmesine bakın.

Mevduat riskli midir?

Hiçbir tasarruf aracı risksiz değildir. Mevduatta fiyat dalgalanması yoktur, ama enflasyon riski ve banka riski vardır; sigorta limiti bunun yalnızca bir bölümünü kapsar.

İlgili sayfalar

Mevduat faizi paranın nominal artışını gösterir; asıl soru, bu artışın enflasyonun önünde kalıp kalmadığıdır.

Bu yazı bilgi amaçlıdır; yatırım danışmanlığı ya da yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz. Örnek sayılar kavramı açıklamak için seçilmiştir, güncel piyasa verisi değildir.

Devamı

İlgili Yazılar

Tüm yazılar
LLM Nedir? Büyük Dil Modeli Nasıl Çalışır?: İstanbul Akademi blog yazısının başlık kartı, altın çizgi grafik üzerinde başlıkYapay Zekâ

LLM Nedir? Büyük Dil Modeli Nasıl Çalışır?

LLM nedir, büyük dil modeli metni nasıl üretir? Token, olasılık ve bağlam penceresini örnekle anlatır, halüsinasyon gibi sınırlarını açıklarız.

Mert Doğan4 dk okuma
Resesyon Nedir? Teknik Resesyon Nasıl Tanımlanır?: İstanbul Akademi blog başlık kartıEkonomik Takvim

Resesyon Nedir? Teknik Resesyon Nasıl Tanımlanır?

Resesyon nedir, teknik resesyon ile farkı ne? İki çeyrek küçülme kuralını, GSYH göstergelerini ve resesyonun yatırımcı açısından anlamını örnekle anlatıyoruz.

Dr. Kerem Aydın3 dk okuma